Te Kupu Nui: Te Ao

Ko tōku ingoa ko Te Kupu-nui. Ko tōku whare ko Te Whakaaro-nui. Ko tōku iwi ko Ngāti Kerewa Whara. Nau mai, tomo mai ki tōku whare kōrero!

Kua hoki mai anō koutou e hoa mā kia mirimiria ō taringa ki ngā tai kupu āku, a Te Kupu-nui. Nā reira, kuhu mai, hou mai ki tōku marae. Ko te kaupapa hei mātai mā tātau, ko tēnei nā of Te Ao. Arā ko Te Kore, arā ko Te Pō, arā ko Te Ao. He tokotoru tēnei e noho ngātahi ana. Engari, kia whēiro mai, ehara ēnei mea i te wehenga wā, engari kē, he āhuatanga kē nō te ao.

E mōhio rānei koutou, he iwi whakaaro nui ō tātau kōhika? Pērā rawa i ngā tohunga whakaaro nui of te ao Pākehā, of te ao Hāpani, of hea atu rānei, of te ao whānui katoa. I mātai anō rātau i tō rātau ao kia rongo mai ai rātau, kia kite mai ai rānei, i ngā mana me ngā tapu e whakahaere ana, e whakangātahi ana i te ao, me ana wāhanga katoa.

E rua rawa ngā huarahi i whāia rā e rātau kia eke ai te māramatanga. Ko tētahi ko te mātaitanga of te ao kikokiko. Nā, ko te mātakinga of ngā mea kiko of te ao e pū ana, e tipu ana, e pirau haere ana, e mate atu ana. Āta mātakina ai te ao e rātau kia riro mai ana rawa, ana hua e ora ai rātau. Nā, ko te oranga kai, oranga whare, oranga kākahu, oranga tauārāi, oranga rongoā, oranga whakaniko, oranga mātauranga, oranga whakangahau.

Ko te tuarua of ngā huarahi ko te mātaitanga of te ao wairua mā roto of te karakia. I reira i kitea ai ko te kūteretanga of te ao, of te pō, of te kore. Nā te kaha mātai nei, ka tino mārama rātau ki ngā mana me ngā tapu of te ao e whakatau ana i te hurihuringa of te ao i runga i tōna taumata.

Nā konā ko te tokotoru nei ko Te Kore, ko Te Pō, ko Te Ao. Ko Te Kore te kākano e mau nei ki ngā pitomata of ngā mea katoa. Ko Te Pō te tīmatanga of te whakaekenga of aua pitomata kia whai āhua. Ko Te Ao te whakatinanatanga of aua pitomata. Arā, ko te tutukinga of aua mea katoa i roto i te ao mārama.

Me hoki au ki ngā kupu whakarite a rātau mā hei kawe i ngā kōrero. Whakaritea ai e rātau ko te rākau hei whakatauira i ō rātau whakaaro mō ngā mana of te ao. Ko te pitomata of te rākau, ko ana wāhanga katoa, kei te mau ki roto of te kākano. Ahakoa he kākano noa iho taua kākano, ehara rā i te rākau. Kei roto tonu of tōna puku ko te mana of te rākau e ū ana. Koirā a Te Kore. Kei roto i a ia ko te pitomata of ngā mea katoa, ahakoa ia he aha te mea.

Kātahi nā ko Te Pō. Whakatōkia ai taua kākano ki roto of te whenua mōmona, ā, nāwai rā, ka tipu. Ko te pū, ka more, ka weu. Ko te whai pakiakatanga tērā of te kākano hei pupuri i te rākau. Mehe kōpū taua kākano e whakamaoa haere ana i te āhua of te rākau kei roto i a ia e noho ana. Ko te huringa tēnei of taua kākano ki te whakatutuki i ngā pitomata ōna e tū rangatira ake ai te rākau. Koia Te Pō.

Kātahi ko Te Ao. Ka mutu te whakamautanga of te pū, of te more, of te weu, ki roto of te whenua, kātahi anō ka ahu atu ki te māramatanga, ki ngā hihī a Tamaterā. Koirā te aka of te rākau e rea ana, e tipu atu ana ki te ao mārama. Ka wao, ka kune, ka whē, ka tau anō. Ko te whakatinanatanga tēnei of ngā pitomata of te rākau, i kitea ai i roto of tana whakatōtanga ki roto of te whenua. Kātahi anō ka ao mārama.

Nā reira, ko Te Ao, te huanga of ngā pitomata of Te Kore, e auahatia ana o roto of Te Pō. Ka whai tinana ki roto of Te Ao.

Tamariki mā, me mārama koutou ki tēnei nā kōrero. Noho ai Te Ao, ki roto of Te Pō. Noho ai Te Pō ki roto of Te Kore. Mā roto of ētahi kupu kē, rere ai te wai a Te Kore ki te whakakī i Te Pō. Rere ai te wai a Te Pō ki te whakakī i Te Ao. Ko te rerenga of te wai mai i tētahi āhua ki tētahi, ko te huringa of te ao ki runga of tōna taumata.

Me whakanoi mai te pātai nei ki mua i ō koutou nā ihu, e pēhea ana te whakamatūtanga of te ao? Tuatahi, he aha ia te whakamatūtanga? Nā, pēhea ai te whai matūtanga of te ao? E pēhea ana te whai tinanatanga of te ao?

Kātahi ko tēnei kōrero. E mate ana te ao i ngā wā katoa, i ngā wāhi katoa. Nā, ko te koroua haeretanga of te tangata i ia rā. Ko te tipuranga mai of ngā putiputi, kātahi ka māwhe, ka mate. Ko te huinga mai of ngā kapua i te rāngi, ka heke te ua, ka mutu, ko te ngaronga atu of aua kapua. Mehemea, nō Te Ao taua mea, e mate haere ana.

Ko te pirau te rangatira of te ao!

Heoi anō, me takahuri te kōrero. E whakahou ana te ao i ngā wā katoa, i ngā wāhi katoa. Nā, ko te whānautanga mai of ngā pēpi ahakoa te matenga atu of ngā pakeke. Ko te huanga mai of ētahi putiputi anō, ahakoa te māwhetanga atu of ētahi atu. Ko te huinga mai of ētahi kapua anō.

Ko te pātai, e pēhea ana tēnei mahi? Ko te matenga atu of tētahi mea, ko te aranga mai of tētahi anō mea?

Ko te tokotoru of Te Kore, of Te Pō, of Te Ao, kei te whakarite. E mōhiotia ana o roto of Te Kore, ko ngā mea katoa, of ngā ao katoa, of ngā rangi katoa, mutunga kore nei. Kei roto of te kōpū of Te Pō ngā mea katoa, ki ngā wāhi katoa of ngā ao katoa, e tunua ana. Kei roto of te kiko of Te Ao ngā mea katoa, ki ngā wāhi katoa of ngā ao katoa e whakatinanahia ana.

Nā reira, e ngātahi ana a Te Kore, a Te Pō, a Te Ao. Nā te mea kō ēnei mana, e ora tonu ana tātau, otira, te ao e noho nei tātau.

He ao i auahatia ai o roto of Te Pō.

He pō i kitea ai o roto of Te Kore.

Koirā te māramatanga a ō tātau mātua tīpuna.

Tīhei mauriora!

Nā Te Kupu-nui